WPROWADZENIE- Na mocy sakramentu chrztu wszyscy wierni uczestniczą w kapłańskiej, prorockiej i królewskiej misji Chrystusa, który nadal żyje i działa mocą Ducha Świętego w Kościele. Dlatego też nowy Kodeks Prawa Kanonicznego, osadzony w soborowej eklezjologii, widzi nieodzowne miejsce świeckich w potrójnej posłudze Kościoła: w nauczaniu, uświęcaniu i pasterzowaniu.
Posługę uświęcenia wypełnia Kościół przez Słowo Boże i sakramenty, a przede wszystkim przez Eucharystię. W posłudze uświęcenia, która dokonuje się w liturgii, wierni mają prawo i obowiązek czynnego uczestnictwa (KL 14). Dotyczy to zwłaszcza sprawowania Eucharystii (KPK kan. 224-231). - Oprócz pełnionych już w parafiach posług lektora, kantora, organisty, scholi i ministrantów, " tam, gdzie to doradza konieczność Kościoła, z braku szafarzy, także świeccy, chociażby nie byli lektorami lub akolitami, mogą wykonywać pewne obowiązki (...), a także rozdzielać Komunię świetą, zgodnie z przepisami prawa" (kan. 230 par.3 KPK).
- Dokument Kongregacji Kultu Bożego, wprowadzający posługę nadzwyczajnych szafarzy udzielania Komunii św., uzasadnia to postanowienie " dobrem duchowym wiernych i prawdziwą koniecznością" (Instr. " Immensae caritatis", 29 I 1973).
Nie ulega wątpliwości, iż zasadniczym dobrem duchowym wiernych jest częsta Komunia święta, zwłaszcza zanoszona chorym w domach prywatnych, w szpitalach i w innych zakładach. W sposób zdecydowanie jasny i kategoryczny domaga się od duszpasterzy zaspokojenia potrzeb chorych rzymska instrukcja " Eucharisticum Mysterium" z 25 V 1967 roku: " Wypada , żeby ci, którzy doznają przeszkody w swym udziale w obrzędzie eucharystycznym wspólnoty, skwapliwie posilali się Eucharystią i w ten sposób czuli się również zjednoczeni z tą wspólnotą i wsparci miłością braci. Duszpasterze winni się starać, żeby często a nawet codziennie dać możliwość przyjęcia Komunii świętej, zwłaszcza w okresie wielkanocnym, chorym i podeszłym wiekiem , choćby nie chorowali ciężko i nie zagrażało im niebezpieczeństwo śmierci; można to zrobić o jakiejkolwiek godzinie" (n 40).
Inną potrzebą i koniecznością duszpasterską jest pomoc w rozdzielaniu Komunii św. podczas Mszy św., zwłaszcza w niedzielę i święta , " gdy liczba wiernych przystępujących do Stołu Pańskiego jest bardzo wielka, przez co sprawowanie Mszy świętej zbytnio by się przedłużyło", a także, gdy brak zwyczajnych szafarzy (kapłana lub diakona) oraz gdy spełnienie tej posługi " utrudnia im choroba, podeszły wiek lub duszpasterskie obowiązki" (Komunia św. i kult tajem. euch. poza Mszą św., n.17). - Po ustaleniu przez Konferencję Episkopatu Polski w dniu 2 maja 1990 roku ogólnych warunków umożliwiających powołanie nadzwyczajnych szafarzy Komunii świętej nasz Ks. Biskup Ordynariusz zlecił Diecezjalnej Komisji Liturgicznej opracowanie szczegółowej instrukcji wykonawczej.
W dniu 29 maja 1990 r. Diecezjalna Komisja Liturgiczna wraz z gronem duszpasterzy różnych środowisk opracowała zalecenia obowiązują-ce na terenie diecezji opolskiej na mocy zarządzenia Biskupa Ordynariusza z dnia 21 czerwca 1990 r, ogłoszone w Instrukcji z 15 lipca 1990 roku. Instrukcja ta została na nowo opracowana przez Międzydiecezjalną Komisję Liturgiczną dla Diecezji Gliwickiej i Opolskiej. Postanowienia Instrukcji zostały zatwierdzone przez Księży Biskupów Ordynariuszy obu Diecezji.
WYBÓR KANDYDATÓW- Nadzwyczajnymi szafarzami Komunii św., zwanymi dalej " pomocnikami udzielania Komunii", mogą być mężczyźni w wieku 35-65 lat, tak postanowiła Konferencja Episkopatu Polski (por. Postan., p.1, 2 V 1990).
- Kandydaci muszą odznaczać się następującymi przymiotami:
- wyróżniać się dojrzałością w wierze, a zwłaszcza odznaczać się zdrową pobożnością eucharystyczną i intensywnym życiem sakramentalnym;
- odznaczać się wzorowym życiem moralnym i solidnością w życiu zawodowym, małżeńskim, rodzinnym i sąsiedzkim;
- posiadać odpowiednie kwalifikacje intelektualne i przynajmniej ponadpodstawowe wykształcenie;
- aktywnie uczestniczyć w życiu parafialnym i cieszyć się poważaniem duchowienstwa i wiernych;
- odznaczać się sprawnością psychiczną i fizyczną, a także innymi pozytywnymi cechami charakteru, jak otwarta i służebna postawa wobec drugich, serdeczność i łatwość nawiązywania kontaktów z osobami chorymi i w podeszłym wieku;
- mieć ukończony kurs przygotowawczy.
- Liczba pomocników Komunii zależeć powinna od wielkości parafii i ilości odprawianych Mszy świętych. Pomocnik powinien usługiwać zasadniczo podczas jednej Mszy św. w ciągu dnia i mieć możliwość zastępstwa w wypadku choroby lub wyjazdu poza parafię.
- W większych parafiach mogą być pomocnicy wyłącznie do Komunii chorych. Obowiazują jednak wobec nich te same kryteria doboru i te same warunki przygotowania.
- Kandydaci powinni uzyskać pozytywną aprobatę wspólnoty parafialnej, a zwłaszcza Parafialnej Rady Duszpasterskiej. Nie zaleca się przeprowadzania czegoś w rodzaju wyborów.
KURS PRZYGOTOWAWCZY- Posługa pomocnika Komunii wymaga odpowiedniego przygotowania, dlatego przed otrzymaniem biskupiego upoważnienia kandydat zobowiązany jest do ukończenia kursu przygotowawczego.
- Kurs przygotowawczy zasadniczo odbywać się będzie centralnie pod kierunkiem Międzydiecezjalnej Komisji Liturgicznej i Diecezjalnego Ośrodka Formacyjnego.
- Czas trwania kursu zależeć będzie od częstotliwości spotkań formacyjnych kandydatów. Opracowany przez Komisję Episkopatu do Spraw Liturgii i Duszpasterstwa Liturgicznego projekt programu formacyjnego wymaga przynajmniej 5-6 spotkań trwających około pięć godzin lekcyjnych.
- Spotkania formacyjne, obok wyznaczonej tematyki teologiczno-liturgicznej i ćwiczeń praktycznych, powinny być również dniami modlitwy i duchowego umocnienia. Każde spotkanie formacyjne dobrze byłoby rozpocząć lub zakończyć Mszą świętą, a możliwie pełnym udziałem służby liturgicznej, w tym również pomocników Komunii.
- Kurs przygotowawczy kończy się egzaminem pisemnym z teorii i ustnym z praktyki udzielania Komunii św. podczas Mszy św. i zanoszenia jej chorym.
- Koszta związane z uczestnictwem w kursie przygotowawczym i w innych spotkaniach modlitewno-formacyjnych ponosi parafia.
- Alumni Wyższego Seminarium Duchownego odpowiednie przygotowanie otrzymują w trakcie pierwszego roku studiów. Na wniosek proboszcza parafii, poparty pozytywną opinią rektora Seminarium Duchownego, upoważnienia udzieli Biskup Ordynariusz po ukończeniu pierwszego roku studiów.
UPOWAŻNIENIE BISKUPA DO PEŁNIENIA POSŁUGI POMOCNIKA KOMUNII ŚW.- Kościół z natury swej jest hierarchiczny, stąd jedynie Biskup diecezjalny jest szczególnym szafarzem tajemnic Bożych, zwłaszcza Eucharystii, on też jest stróżem całego życia liturgicznego powierzonego sobie Kościoła lokalnego (KK 26, KL 45). W oparciu więc o prawo kanoniczne tylko Biskup diecezjalny może upoważnić (powołać) odpowiednio przygotowanego kandydata do posługi pomocnika udzielania Komunii św. (por. kan. 910 i 230 KPK).
- W wypadku uzasadnionej konieczności proboszcz parafii lub rektor kościoła powinien zwrócić się z pisemną prośbą do Biskupa Ordynariusza o upoważnienie kandydata do pełnienia posługi pomocnika Komunii. Prośba powinna zawierać:
- Nazwisko i imię, wiek, stan cywilny, wykształcenie i pełniony zawód kandydata;
- uzasadnienie prośby;
- w załączeniu zaświadczenia o odbytym kursie przygotowawczym.
- Pierwsze upoważnienie udzielane będzie zasadniczo na okres jednego roku, a kolejne na okres określony przez Biskupa Ordynariusza.
- Przed każdorazowym przedłużeniem upoważnienia, na miesiąc przed upływem terminu ważności, wymagana jest nowa prośba proboszcza lub rektora kościoła z załączonym poświadczeniem o odbytym dniu skupienia lub rekolekcjach. Do prośby o przedłużenie należy również dołączyć dekret upoważniający Biskupa, celem dokonania adnotacji o przedłużeniu.
- Udzielone przez Biskupa Ordynariusza upoważnienie jest czasowe, dzięki temu pomocnik Komunii nie zobowiązuje się do tej posługi na całe życie. Dlatego po upływie oznaczonego czasu może nie wyrazić zgody na ponowne przedłużenie, co należy uszanować. Mogą również zaistnieć poważne powody uniemożliwiające pełnienie posługi przed oznaczonym okresem ważności.
- Upoważnienie do pełnienia posługi pomocnika Komunii kandydat otrzymuje podczas specjalnego obrzędu liturgicznego.
WPROWADZENIE UPOWAŻNIONEGO DO POSŁUGI WE WSPÓLNOCIE- Posługa pomocnika Komunii dotyczy konkretnej wspólnoty parafialnej, dlatego wprowadzenie tej posługi winno nastąpić w jedną z najbliższych niedziel po upoważnieniu biskupa.
- Wprowadzenie do służby liturgicznej pomocnika Komunii powinno być proste, należy zatem unikać przesady i tworzenia pozoru "święceń". Proboszcz lub rektor kościoła przedstawi wiernym na każdej Mszy św. nowych pomocników, może odczytać dekret upoważniający Biskupa, a w modlitwie powszechnej dołączyć okolicznościowe wezwanie.
- Wprowadzenie do posługi powinno być okazją do pouczenia wiernych o specyfice zgromadzenia liturgicznego i o potrzebie różnorakich służb liturgicznych, w tym także pomocników Komunii (teologia zgromadzenia liturgicznego i podział funkcji).
STRÓJ LITURGICZNY POMOCNIKÓW KOMUNII- Sprawę stroju liturgicznego wszystkich służb liturgicznych reguluje " Wprowadzenie ogólne do mszału rzymskiego", które wyraźnie stwierdza, iż szatą liturgiczną wszystkich stopni i posług jest alba albo komża (n.298). " W Kościele, który jest Ciałem Chrystusa, nie wszyscy członkowie spełniają jednakowe czynności. Ta różność funkcji w sprawowaniu kultu ukazuje się zewnętrznie przez różność szat liturgicznych. Dlatego te szaty powinny być znakiem funkcji właściwej każdemu z posługujących. Poza tym szaty liturgiczne powinny podkreślać piękno czynności liturgicznych" (tamże, n. 297). "Szatą liturgiczną wspólną dla duchownych posługujących wszystkich stopni jest alba, przepasana w biodrach paskiem, jeżeli nie jest uszyta w taki sposób, że przylega do ciała nawet bez paska. Jeżeli alba nie osłania dokładnie zwykłego stroju koło szyi, przed włożeniem alby należy nałożyć humerał. Albę można zastąpić komżą, ale nie wtedy, gdy się wkłada ornat lub dalmatykę lub gdy zamiast ornatu czy dalmatyki nakłada się samą stułę" (tamże, n. 298).
- Powyższą zasadę należy zastosować również do pomocników Komunii, gdy pełnią swoją posługę podczas Mszy świętej. Strój liturgiczny poleca się również poza Mszą św., gdy pomocnik pełni służbę w szpitalach lub innych zakładach zamkniętych.
- W wypadku kiedy pomocnik zanosi Komunię św. do domu chorego swoją posługę pełni w ubraniu cywilnym, ale odświętnym i poważnym. Odpowiednia bursa z Najśw. Sakramentem winna być zawieszona na szyi, o ile możliwości podtrzymywania na piersi, aby była widoczna w drodze do chorego. Ponadto należy uwzględnić miejscowe warunki i zwyczaje.
POSŁUGA POMOCNIKÓW KOMUNII PODCZAS MSZY ŚWIĘTEJ- Pomocnik Komunii jest nadzwyczajnym szafarzem Komunii św., dlatego winien pomagać w rozdawaniu Komunii, gdy przystępuje do niej większa liczba wiernych i brak zwyczajnych szafarzy (kapłanów lub diakonów), albo gdy są oni zajęci innymi czynnościami duszpasterskimi lub nie pozwala im na to stan zdrowia lub podeszły wiek. Poza przypadkami choroby lub niedołężności odprawiający kapłan (i koncelebransi) nie może wyręczać się posługą pomocnika, sam nie rozdzielając Komunii świętej.
- W myśl zasady podziału funkcji w zgromadzeniu liturgicznym pomocnik Komunii nie powinien z zasady pełnić innych funkcji liturgicz-nych, np. lektora lub kantora itp. Funkcję inną może pełnić wyjątkowo, gdy brak właściwych osób i ich czynności musiałby pełnić kapłan.
- Ubrany w szaty liturgiczne pomocnik Komunii zajmuje miejsce w prezbiterium lub tam gdzie pozostałe osoby pełniące funkcje liturgiczne. W żadnym wypadku pomocnik nie powinien znajdować się podczas Mszy św. w zakrystii.
Aby starsza osoba nie czuła się osamotniona wśród małych ministrantów, dobrze byłoby wyznaczyć jej miejsce wśród dorosłych lektorów mężczyzn ubranych w podobne szaty liturgiczne. Wprowadzenie posługi pomocnika może stać się okazją do przełamania w wielu parafiach zakorzenionego zwyczaju powierzania posługi lektora wyłącznie dzieciom lub młodzieży szkolnej. - iturgiczny obrzęd pomocy w rozdzielaniu Komunii św. winien być następujący:
Podczas śpiewu "Baranku Boży" pomocnik podchodzi do ołtarza i klęka na oba kolana z boku odprawiającego kapłana. O ile ze względów przestrzennych byłoby to niewygodne lub niemożliwe może klęknąć z tyłu lub z przodu ołtarza. Po przyjęciu Ciała Pańskiego przez siebie kapłan podaje Komunię św. pomocnikowi. Wypada, aby udzielił mu jej pod obiema postaciami (przez zanurzenie albo przez bezpośrednie picie z kielicha). Następnie kapłan spożywa Krew Pańską, po czym podaje pomocnikowi naczynie z komunikantami i równocześnie przystępują do rozdzielania Komunii św. Pomocnik każdemu z przyjmujących Komunię ukazuje nieco uniesioną Hostię mówiąc: "Ciało Chrystusa". Przystępujący do Komunii odpowiada "Amen" i trzymając pod ustami patenę przyjmuje sakrament" (WOMR 117).
Po rozdzielaniu Komunii św. kapłan i pomocnik wracają do ołtarza. Kapłan zanosi puszkę z Najświętszym Sakramentem do tabernakulum, po czym wraca do ołtarza i puryfikuje pateny i kielich. W tym czasie pomocnik wraca na swoje miejsce. Jedynie wyjątkowo pomocnik zanosi puszkę z Najśw. Sakramentem do tabernakulum, wówczas przed zamknięciem drzwiczek przyklęka na jedno kolano, następnie wraca na swoje miejsce. Jeśli zachodzi potrzeba puryfikuje palce w naczyńku stojącym obok tabernakulum lub na kredensie.
Zgodnie z zaleceniem Wprowadzenia Ogólnego do Mszału Rzymskiego nr 56, należy konsekrować Hostie do Komunii na każdej Mszy św.: "Jest rzeczą bardzo wskazaną, by wierni przyjmowali Ciało Pańskie z Hostii konsekrowanych podczas tej Mszy, w której uczestniczą". W wypadku rozdzielania komunii również z puszki znajdującej się w tabernakulum przynosi ją na ołtarz kapłan w czasie śpiewu "Baranku Boży", wyjątkowo czyni to pomocnik. Pomocnik może pomóc kapłanowi również podczas Komunii pod obiema postaciami, gdy jest ona udzielana w przypadkach przewidzianych przez prawo. Jeśli przyjmujący Komunię piją bezpośrednio z kielicha, wówczas pomocnik podaje kielich mówiąc: "Krew Chrystusa", przyjmujący odpowiada "Amen". Podczas podawania kielicha przyjmujący, "swymi rękami przysuwa sobie kielich do ust" (por. WOMR 244). Po przyjęciu Krwi Pańskiej pomocnik ociera puryfikaterzem zewnętrzną stronę kielicha. Natomist jeśli Komunii pod obiema postaciami udziela się przez zanurzenie, wówczas pomocnik trzyma kielich a kapłan (lub drugi pomocnik) naczynie z Hostiami i po zanurzeniu części Hostii w kielichu podnosi ją mówiąc: "Ciało i Krew Chrystusa", przyjmujący odpowiada "Amen".
Przed Mszą św. pomocnicy powinni przygotować naczynie z Hostiami i ustawić je na kredensie. Gdy nie ma innnych ministarantów sami zanoszą je na ołtarz w czasie przygotowania darów.
ZANOSZENIE KOMUNII ŚW. CHORYM- W wielu parafiach zasadniczym zadaniem pomocników Komunii będzie zanoszenie Komunii św. chorym i niepełnosprawnym. Celem podkreślenia związku Komunii św. chorego ze sprawowaniem Eucharystii przez wspólnotę parafialną pomocnicy otrzymują Najśw. Sakrament od celebransa pod koniec najbardziej czasowo dogodnej Mszy św. niedzielnej. Przed końcowym błogosławieństwem kapałn przekazuje chorym za pośrednictwem pomocników specjalne pozdrowienie od wspólnoty.
- W przeddzień Komunii pomocnik powinien odwiedzić chorego i duchowo przygotować. Należy wówczas delikatnie zapytać chorego czy pragnie przed Komunią przyjąć sakrament pokuty, jeśli tak, trzeba o tym powiadomić proboszcza. Takie odwiedziny w przeddzień wydają się konieczne zwłaszcza przed pierwszym udzieleniem choremu Komunii św. w jego mieszkaniu prywatnym. Pomocnik w czasie wizyty przygotowaw-czej poprosi domowników lub opiekunów chorego o odpowiednie przygoto-wanie mieszkania (stół nakryty białym obrusem, świece, krzyż, woda święcona, szklanka czystej wody do puryfikacji lub podania choremu).
- Pomocnik zanosi Komunię św. do chorego w specjalnie do tego celu wykonanym naczyniu umieszczonym w odpowiedniej bursie, którą zawiesza na szyi. Bursa powinna być widoczna w drodze, aby stanowiła znak rozpoznawczy dla napotkanych wiernych, którzy winni oddać hołd Chrystusowi Panu obecnemu w Najśw. Sakramencie. Niosący Komunię św. nie rozmawia w drodze, ale w modlitewnym skupieniu uwielbia swego Pana i Boga.
- Zwykły i skrócony obrzęd Komunii chorych udzielanej przez szafarza nadzwyczajnego znajduje się w księdze liturgicznej "Sakramenty chorych. Obrzędy i duszpasterstwo", Księgarnia św. Jacka, Katowice 1978, s. 52-61. Inne śpiewy, teksty modlitewne i czytania biblijne można odpowiednio dobrać z tekstów liturgiczynch danej niedzieli lub święta albo okresu liturgicznego.
KS. A. HANICH - SEKRETARZ, KS. H.J. SOBECZKO - PRZEWODNICZĄCY 1992-10-16 OPOLE
|
