
![]() |
Alfons Liguori urodził się 27 września, 1696 r. we Włoszech, na przedmieściach Neapolu. Był najstarszym spośród ośmiorga dzieci: miał jeszcze trzech braci i cztery siostry. Z matki o hiszpańskim rodowodzie i włoskiego ojca, Alfons odziedziczył interesującą kombinację łacińskich genów. Jego ojciec, Don Giuseppe, wstąpił do marynarki wojennej w wieku 15 lat i dosłużył się stopnia dowódcy okrętu flagowego Królewskiej Marynarki. Posiadał autorytarną naturę, która kazała mu "dowodzić" rodziną w ten sam sposób, jak to robił na okręcie. |
![]() |
Matka Alfonsa - Anna Cavalieri, była łagodną duszą, która była nękana skrupułami i oddana najwyższej, ascetycznej pobożności. Alfons odziedziczył obie te cechy: autorytaryzm swego ojca i skrupulatność religijną swej matki. Jako najstarszy syn, był także obciążony oczekiwaniami i zobowiązaniami, które składały się na włoską koncepcję pierworództwa. |
Przynależąc pod względem ekonomicznym i społecznym do klasy wyższej, otrzymał doskonałe wykształcenie humanistyczne, a także prawnicze, w zakresie prawa cywilnego o kościelnego. Uzyskał także podwójny doktorat na Uniwersytecie w Neapolu. Nieszczególne warunki fizyczne – krótkowzroczność i chroniczna astma, oszczędziły Alfonsowi życiowej drogi, która miałaby być kontynuacją wojskowej kariery ojca, jednakże Giuseppe prowadził go w kierunku prawniczej kariery i planował także dla swego syna zawarcie korzystnego małżeństwa.
Oba te plany Alfons odrzuca! Po przegraniu ważnego przypadku prawniczego, Liguori wychodzi z sądu z obrzydzeniem, wykrzykując: „Ach, świecie, jak dobrze cię teraz znam!” Podobnie odrzuca co najmniej dwoje planowanych przez ojca zaręczyn. Jego skrupulatność w odniesieniu do spraw płci nie czyniła z niego najlepszego kandydata do narzeczeństwa lub ożenku.
Pod duchowym kierownictwem swej matki i Oratorianina Thomasa Pagano, który pozostawał kierownikiem Alfonsa przez prawie trzydzieści lat, stał się członkiem różnych bractw oratoriańskich takich, jak bractwo młodzieży szlacheckiej oraz później - bractwa absolwentów uniwersytetu. Bractwa te nie tylko dostarczały duchowej posługi dla swoich członków lecz także wprowadzały ich w prace apostolskie w szpitalach dla nieuleczalnie chorych i w lokalnych więzieniach.
Alfons i jego ojciec brali także udział w dorocznych rekolekcjach prowadzonych przez Wincentianów i Jezuitów. Podczas rekolekcji Wincentiańskich w 1722 r. Liguori doświadczył radykalnej przemiany. Aczkolwiek w pewnym okresie życia był prawnikiem, to jednak odrzucił świecki model życia i przyjął bardziej duchowy, składając osobisty ślub celibatu.
Don Giuseppe nie był szczęśliwy – wzrastające napięcie pomiędzy ojcem i synem - zarówno uporczywe jak i niestabilne – osiągnęło punkt eksplozji, kiedy Alfons oznajmił swą decyzję zostania kapłanem. Brał pod uwagę wstąpienia do gromadzenia Oratorian lub Theatines, lecz jego ojciec nie chciał o tym słyszeć. Alfons poszedł na kompromis i zgodził się zostać kapłanem diecezjalnym. Przez następne dwa lata jego ojciec prowadził z nim twarde rozmowy, pomimo iż Alfons mieszkał i prowadził większość swych duchownych studiów w domu - przez indywidualnych wykładowców. Większą część swej apostolskiej formacji otrzymał w Stowarzyszeniu Misji Apostolskich zwanych także Propagandą.
We wrześniu 1726 r. Alfons znalazł się na granicy psychicznego załamania i otrzymał ostatnie namaszczenie. Zwolna jednak odzyskał równowagę i 21 grudnia poczuł się na tyle dobrze, że mógł przyjąć święcenia kapłańskie. Przez następne trzy lata mieszkał w domu, a następnie przeprowadził się do Kolegium Chińskiego, instytucji ufundowanej przez Mateusza Ripa, który został ostatnimi czasy wypędzony z Chin. Liguori mieszkał tam z młodym przyjacielem - Gennaro Sarnelli , nie jako kandydat na misje w Chinach, lecz po prostu jako mieszkaniec internatu. W tym czasie przedstawił innowacyjną metodę apostolską zwaną Wieczorną Kaplicą. Był to program, dzięki któremu Alfons i kilku spośród jego przyjaciół - księży, zorganizowało i szkoliło świeckich katechetów. Przeszkoleni katecheci podejmowali potem pracę w dzielnicach biedy, katechizując biednych lazzaroni, żebraków i uliczników w Neapolu.
![]() |
Pomimo swej apostolskiej aktywności, Liguori był niepokojony długimi okresami introspekcji i skrupułów, które stanowiły dodatkowy ciężar dla jego nowych obowiązków księdza. O tych cierpieniach i przykrych przejściach mentalnych można czytać w jego "duchowym dzienniku", który prowadził w tych czasach. Pomimo to jego misja kaznodziejska w ramach Stowarzyszenia Misji Apostolskich była prowadzona. |
Przestrzegając lekarskich zaleceń, Alfons opuścił później Neapol dla krótkiej chwili odpoczynku i rekreacji na wzgórzach, powyżej wybrzeża Amalfi. Tam, niezależnie od jego pracy w slumsach Neapolu, został wstrząśnięty duchowym opuszczeniem biednych górali i rozpoczął ich katechizację w małej kaplicy Matki Bożej w górach. Po powrocie do Neapolu nadal troszczył się o owe biedne dusze zastanawiając się, gdzie znaleźć kapłanów, którzy mogliby im pomóc.
Po jego powrocie do Neapolu w jego życiu pojawiła się kobieta! Siostra Maria Celeste Crostarosa (1696-1755) była Neapolitanką o miesiąc młodszą od Alfonsa. Jej spotkanie przyniosło Alfonsowi następną, radykalną zmianę. Celesta - poprzednio Karmelitanka - żyjąca obecnie w konwencie w Scala, poczęła doświadczać bożych objawień odnoszących się do założenia nowego instytutu dla kobiet, którego regułę napisała pod wpływem bożego natchnienia. W Neapolu wrzało od wieści o wizjonerce w Scala, a także rozchodziły się nowiny o jej rosnącym konflikcie z duchowym kierownikiem Konwentu Tomaszem Falcoia. Falcoia, który był kierownikiem zarówno Alfonsa jak i Celeste, poprosił Liguori, aby zbadać sprawiający kłopoty Konwent.
Celeste wywarła wielkie wrażenie na Alfonsie, który stwierdził, że jej projekt był rzeczywiście dziełem Boga. To, czego on wówczas nie wiedział, to fakt, że Celeste za rok ogłosi, że otrzymała Boże objawienia dotyczące nowego instytutu misyjnego dla mężczyzn, którego założycielem miałby być Liguori. Jego skrupulatność oraz niechęć do podejmowania nagłych decyzji wstrzymywały go przed natychmiastowym podjęciem tego kroku. Alfons prawie rok spędził na teologicznych konsultacjach w Neapolu, zanim w końcu zaakceptował swoją rolę jako założyciela Kongregacji Najświętszego Odkupiciela, która swe pierwsze, nieśmiałe kroki postawiła 9 października 1732 r. Natychmiast Liguori utkwił w centrum konfliktu pomiędzy siostrą Celeste i Falcoia (teraz biskupem), który dokonał rewizji reguły Celeste dla mężczyzn i kobiet. Wtrącenie się do konfliktu świeckich teologów jeszcze przydało ognia konfliktowi!
Liguori przetrwał bóle porodowe swego nowego instytutu, Celeste nie miała szczęścia. W ciągu 1747 roku zakon Redemptorystów liczył już trzydziestu sześciu członków, a dalsi byli usilnie oczekiwani w całym królestwie. Cieszyli się reputacją bliskich ludziom, dobrych kaznodziejów oraz dobrotliwych spowiedników. Piętnaście lat Kongregacja później liczyła już stu pięćdziesięciu członków.
W Wielkanocny poniedziałek roku 1733 Celeste została zwolniona z Konwentu w Scala, w rezultacie zajęcia stanowiska przeciwnego zmianom, których bp. Falcoia dokonał w jej regule. Sprzeciwiała się również jego formalistycznemu kierownictwu duchowemu oraz wszystkiemu, co uważała za bezzasadne wymagania podporządkowywania się jego autorytetowi. Po krótkich pobytach w konwentach Amalfi, Roccapiemonte i Pareti w poszukiwaniu bardziej przyjaznych miejsc, osiadła w końcu w Foggia i założyła własny konwent zgodny z jej oryginalną, niezafałszowaną regułą. Zmarła w 1755 roku.
W okresie, kiedy pracował jako rektor generalny i wędrowny misjonarz, Liguori przyłączył się do ruchu przeciwko moralnemu rygoryzmowi. Walka toczyła się pomiędzy dwoma powszechnymi wówczas systemami moralnymi. Jednym z nich był popierany przez Dominikanów, głoszących postawy rygorystyczne (probabilioryzm), drugim - system głoszony przez ów, którzy bronili postaw bardziej swobodnych (probabilizm). Podejście, które prezentował Liguori unikało ekstremalnych obszarów w obu teoriach. Zasady tego podejścia wyłożył w monumentalnej Teologii Moralnej a także w pastoralnie wybitnym Przewodniku dla spowiedników. Opublikował także szereg apologii, między innymi Umiarkowane zastosowanie prawdopodobnych opinii. Musiał jednak balansować na linie pomiędzy rygorystami a wyznawcami systemu swobodniejszego tak, aby jego własna Kongregacja nie została skazana na zakaz, jak to było z Jezuitami. Moralne nauki Alfonsa były zaaprobowane przez Stolicę Apostolską. Po jego śmierci Rzym postawił na jego dziełach pieczęć "Imprimatur" i ogłosił go Doktorem Kościoła oraz patronem moralistów i wyznawców.
Jego literacki dorobek, nie ograniczał się jednakże do teologii moralnej. Jego pióro było w tym samym stopniu apostolskie, jak jego kaznodziejstwo. Jego sto jedenaście opublikowanych prac było skierowanych do każdej kategorii chrześcijan: biskupów i księży, duchownych i świeckich. Podejmowane zagadnienia były z gruntu pastoralne, a tematy zróżnicowane. Niektóre, wybrane tytuły: Wieczne prawdy, Refleksje dla biskupów, Streszczenie doktryny chrześcijańskiej, Modlitwa - potężny środek zbawienia, Rozważania nad religijnym powołaniem, Podporządkowywanie się Bożej woli, Godność i powołanie kapłana, Przygotowanie na śmierć, Przeciwko błędom deistów i materialistów. Pisarstwo Liguori'ego obejmowało okres pięćdziesięciu twórczych lat.
![]() |
W marcu 1762 r., Klemens XIII mianował
Alfonsa biskupem Św. Agaty of the Goths (???). Diecezja, która znajdowała się blisko
Neapolu, była stabilna pod względem ekonomicznym, zamieszkała przez mieszkańców
religijnych i była uważana przez duchowieństwo za wymarzoną pracę. Liguori nie był
szczęśliwy z tego naznaczenia, z całym szacunkiem poprosił o inne biskupstwo. Lecz jego
rola, jako założyciela, a także misja, którą miał pełnić jako biskup sprawiły, że
zwyciężyło "święte posłuszeństwo". Papież przekazał swoją ostateczną decyzję w marcu,
w święto Św. Józefa. Liguori przyjął swoje mianowanie jako karę za grzechy! |
Redemotoryści niezwłocznie zwrócili się do Stolicy Apostolskiej o zgodę na pozostawienie Liguori'emu funkcji generalnego rektora Kongregacji wspomaganej przez wikariusza generalnego. Pomimo, że prośba została spełniona, to jednak później doprowadziło to do pewnych konfliktów i różnicy zdań wewnątrz Kongregacji.
Alfons objął w posiadanie swoją diecezję w lipcu 1762. Pomimo słabego zdrowia, rzucił się energicznie w wir swoich nowych zadań. Jego pierwsze polecenia odnosiły się do niektórych reform wewnątrz diecezji. Dotyczyły, między innymi: odnowy seminarium oraz duchowej rehabilitacji duchowieństwa i religii. Po wtóre - zaatakował publiczny konkubinat, pomimo iż był on tolerowany przez cywilne urzędy. Zorganizował w diecezji misje generalne, wykorzystując swoich własnych misjonarzy Redemptorystów. Ustanowił także program pomocy socjalnej dla biednych, otwierając nawet, w potrzebnych przypadkach, podwoje pałacu biskupiego.
Powtarzające się napady choroby oraz rosnąca ilość skarg na jego reformatorski zapał, skłoniły Alfonsa do kilkukrotnego ponowienia swej rezygnacji. Wreszcie w maju 1755 r. Pius VI zaakceptował jego rezygnację.
Alfons powrócił do Pagani aby "przygotować się na śmierć" jak to opisał! Tutaj jednak doznał największego rozczarowania w swoim życiu. Reguła Kongregacji, którą Benedykt XIV zatwierdził w 1749 roku, nigdy nie doczekała się aprobaty królewskiej sprawiając, że dalsza egzystencja Kongregacji stała się niepewna. Tak więc w 1779 r. dwaj Redemptoryści, Ojcowie Cimino i Caione, zostali posłani do przeprowadzenia negocjacji z królewskim sądem zatwierdzającym. Osiemdziesięciotrzyletni Liguori, niedosłyszący i praktycznie ślepy, niezdolny do czytania i pisania, całkowicie zaufał swoim emisariuszom. Niestety, uczynili oni nadzwyczajne ustępstwa dla królewskiego urzędu sprawiając, że oryginalna, papieska reguła stała się praktycznie nierozpoznawalna. W znacznej mierze niesprawny rektor generalny został wmanewrowany w podpisanie urzędowego Regolamento. Śluby religijne zostały zmienione i stały się bardziej przysięgą, ślub ubóstwa zniknął z nich całkowicie, przysięga wytrwałości została opuszczona, a decyzje lokalnego biskupa uzyskały większą moc niż wewnętrzne postanowienia Kongregacji. Kapituła Generalna została całkowicie "wymazana" z tekstu.
Ten dokument został dostarczony Alfonsowi Liguori w marcu 1780 r. Kiedy wyjaśniono mu, jak radykalne zmiany poczyniono w tekście, popadł on w silną depresję. Papież poczuł się także rozgoryczony takim obrotem spraw, które tak ewidentnie stały w przeciwności do reguły papieskiej i zwolnił Alfonsa i jego neapolitańskich współbraci z Kongregacji. Jedynie Redemptoryści wewnątrz Państwa Papieskiego nadal istnieli posiadając kanoniczną aprobatę papieską.
Sześć lat po tej tragedii, 1 września 1787 r., Liguori umiera w Pagani, ciągle "technicznie" pozostając poza Kongregacją, której sam był założycielem. Jego proces kanonizacyjny rozpoczął się w kilka miesięcy po jego śmierci. Jego cnoty zostały określone jako heroiczne w 1807 r. Dziewięć lat później został beatyfikowany, a w 1836 - kanonizowany. W marcu 1871 r., Pius IX ogłosił go Doktorem Kościoła, a w 1950 roku, papież Pius XII ogłosił Alfonsa oficjalnym patronem moralistów i spowiedników.